Khởi NghiệpChiến LượcNhân SựMarketing và Bán HàngCông NghệTài ChínhKỹ Năng

Kết quả

Quy luật sản phẩm biên có xu hướng giảm dần:

Sản phẩm biên (MP) của một yếu tố sản xuất là lượng sản phẩm tăng thêm nhờ sử dụng thêm một đơn vị yếu tố sản xuất trên trong điều kiện các yếu tố sản xuất còn lại được giữ nguyên.

Trong hàm sản xuất Q = F(K,L)=f(L), nếu K là cố định, sản phẩm biên của lao động tại một điểm nào đó (một mức L nào đó) chính là lượng đầu ra tăng thêm khi sử dụng thêm một đơn vị lao động.

MPL = ∆Q/∆L

Tương tự, cũng có thể định nghĩa sản phẩm biên của vốn như là lượng sản phẩm đầu ra tăng thêm nhờ sử dụng thêm một đơn vị vốn trong điều kiện các yếu tố đầu vào khác là không đổi. Với hàm sản xuất Q = F(K,L) = f(K) (tức K được coi là yếu tố khả biến duy nhất), sản phẩm biên của vốn là:

MPK = ∆Q/∆K

Để dễ hình dung hơn, ta hãy minh họa khái niệm sản phẩm biên của một yếu tố như lao động chẳng hạn thông qua một ví dụ bằng số.

Giả sử ta có một hàm sản xuất Q = F(K,L), với K = k  là hằng số.

Khi đầu vào lao động L thay đổi, sản lượng Q cũng thay đổi một cách  tương ứng. Theo đó, chúng ta có thể tính được sản phẩm biên của mỗi đơn vị lao động tăng như bảng dưới đây: 

Quy luật sản phẩm biên có xu hướng giảm dần: Khi K là hằng số, nếu không có đơn vị lao động nào được sử dụng, người ta không sản xuất được một đơn vị đầu ra nào. Nếu sử dụng một đơn vị lao động, có thể tạo ra 8 đơn vị sản lượng đầu ra. Như vậy, sản phẩm biên của đơn vị lao động đầu tiên là 8 (đơn vị đầu ra). Khi có hai đơn vị lao động được sử dụng, nhờ lợi thế chuyên môn hóa chẳng hạn, tổng sản lượng tăng lên thành 19 đơn vị. Điều đó có nghĩa là sản phẩm biên của đơn vị lao động thứ hai là 11. Nếu tiếp tục tăng thêm một đơn vị đầu vào lao động, sản phẩm biên có thể vẫn tiếp tục tăng. Trong ví dụ của chúng ta, sản phẩm biên của đơn vị lao động thứ ba là 13. Tuy nhiên, đến một ngưỡng nào đó, việc tăng thêm một đầu vào khả biến duy nhất như lao động chẳng hạn sẽ làm cho quy luật lợi suất giảm dần dần phát huy tác dụng. Sản phẩm biên của các đơn vị lao động càng về sau càng giảm. Trong ví dụ của chúng ta, sản phẩm biên của đơn vị lao động thứ tư bắt đầu giảm xuống, chỉ còn 12; của đơn vị lao động thứ năm chỉ còn 10... Xu hướng sản phẩm biên giảm dần cứ tiếp tục bộc lộ.

Như vậy, nếu các yếu tố sản xuất khác được giữ nguyên, việc tăng dần lượng sử dụng một loại yếu tố sản xuất duy nhất sẽ làm cho sản phẩm biên của mỗi đơn vị yếu tố sản xuất bổ sung thêm có xu hướng giảm dần, ít nhất bắt đầu từ một ngưỡng nào đó.

Có thể giải thích lý do sản phẩm biên của một yếu tố sản xuất có xu hướng giảm dần như sau: Vì các yếu tố sản xuất khác được giữ nguyên, nên khi tăng dần số lượng của riêng một loại yếu tố sản xuất, mỗi đơn vị của nó ngày càng có ít hơn các yếu tố sản xuất khác để phối hợp. Vì thế, chắc chắn từ một điểm nào đó, sản phẩm tăng thêm từ mỗi đơn vị yếu tố sản xuất bổ sung thêm sẽ ngày càng giảm dần. Trong ví dụ của chúng ta, với K là hằng số, việc tăng dần L sẽ làm cho mỗi đơn vị lao động càng về sau ngày càng có ít vốn hơn để sử dụng (K/L giảm dần). Quá một ngưỡng nào đó, sản phẩm biên của mỗi đơn vị lao động về sau sẽ nhỏ hơn sản phẩm biên của những đơn vị lao động trước đó.

Sản phẩm biên giảm dần làm cho việc tăng thêm L thoạt tiên có thể khiến cho tổng sản lượng tăng lên, song mức độ gia tăng có xu hướng chậm dần. Đến một lúc nào đó, chỉ tăng đầu vào L có thể không làm tổng sản lượng tăng (lúc này sản phẩm biên của lao động bằng 0). Thậm chí nếu cứ tiếp tục tăng L, tổng sản lượng sẽ giảm, vì số lượng lao động quá nhiều có thể dẫn đến sự ngáng trở lẫn nhau trong quá trình sản xuất. Khi đó, sản phẩm biên của lao động có thể trở thành âm.

Phản ánh quy luật sản phẩm biên của một yếu tố sản xuất có xu hướng giảm dần trên đồ thị, ta thấy đường sản phẩm biên của lao động chẳng hạn, thoạt tiên có xu hướng đi lên trong một khoảng nhất định, song sau đó trở thành một đường dốc xuống. Ở phần chủ đạo này, khi lao động càng tăng thì sản phẩm biên của lao động cũng ngày càng giảm. Đường sản phẩm biên đi xuống khi nó di chuyển dần sang bên phải.

Sự dịch chuyển của đường sản phẩm biên: Mỗi đường sản phẩm biên của lao động gắn liền với một lượng vốn (đại diện cho quỹ các yếu tố sản xuất khác) cố định. Khi lượng vốn này thay đổi, đường sản phẩm biên của lao động sẽ dịch chuyển. Với lượng vốn lớn hơn, ở mỗi mức lao động, sản phẩm biên của lao động nói chung lớn hơn trước. Đường sản phẩm biên của lao động, trong trường hợp này, dịch chuyển lên trên. Ngược lại, khi lượng vốn (và các yếu tố sản xuất không phải là lao động khác) giảm xuống, đường sản phẩm biên của lao động, về cơ bản, sẽ dịch chuyển xuống dưới.

Sự thay đổi của trình độ của công nghệ làm biến đổi toàn bộ hàm sản xuất, do đó, cũng làm dịch chuyển đường sản phẩm biên của một yếu tố sản xuất. Chẳng hạn, tiến bộ công nghệ làm cho sản phẩm biên của lao động ở mỗi mức lao động có xu hướng tăng lên, ngay cả khi quỹ vốn và các yếu tố sản xuất vẫn giữ nguyên như cũ. Trong trạng huống này, đường sản phẩm biên của lao động dịch chuyển lên trên.

Từ sản phẩm biên đến doanh thu sản phẩm biên 

Doanh thu sản phẩm biên (MRP) của một yếu tố sản xuất là lượng doanh thu tăng thêm nhờ sử dụng thêm một đơn vị yếu tố sản xuất nói trên trong điều kiện các yếu tố sản xuất khác được giữ nguyên.

Chẳng hạn, doanh thu sản phẩm biên của lao động (MRPL) cho biết lượng doanh thu tăng thêm khi sử dụng thêm một đơn vị lao động trong khi lượng các yếu tố sản xuất khác vẫn giữ nguyên. Còn doanh thu sản phẩm biên của vốn (MRPK) cho chúng ta biết lượng doanh thu thu thêm được chỉ thuần túy nhờ vào việc sử dụng thêm một đơn vị vốn.

Nếu sản phẩm biên của một yếu tố sản xuất đo lường lượng sản phẩm đầu ra (tính bằng đơn vị hiện vật) tăng thêm thì doanh thu sản phẩm biên của nó lại đo lường lượng doanh thu (tính bằng tiền) có thêm được nhờ việc sử dụng thêm một đơn vị yếu tố sản xuất này. Giữa hai khái niệm này tồn tại một quan hệ chặt chẽ với nhau. Thật vậy, theo định nghĩa, ta có:

MRPL = ∆(TR)/∆L = [∆(TR)/∆Q] : [∆L/∆Q] = MR.MPL

Nói cách khác, doanh thu sản phẩm biên của một yếu tố sản xuất chính bằng sản phẩm biên của yếu tố này nhân với doanh thu biên của sản phẩm đầu ra. Trong trường hợp thị trường đầu ra là cạnh tranh hoàn hảo, doanh thu biên luôn luôn bằng mức giá nên doanh thu sản phẩm biên chính bằng sản phẩm biên nhân với mức giá đầu ra (MRP = MP.MR = MP.P). Với trường hợp đặc biệt này, doanh thu sản phẩm biên được gọi là giá trị sản phẩm biên và được ký hiệu là MVP.

Hình dạng của đường doanh thu sản phẩm biên MRP cũng tương tự như hình dạng của đường sản phẩm biên mặc dù tỷ lệ theo chiều thẳng đứng của chúng có thể khác nhau. Đường MRP thoạt tiên có xu hướng dốc lên, song về cơ bản nó có xu hướng dốc xuống, phản ánh doanh thu sản phẩm biên, đến một ngưỡng nào đó, sẽ giảm dần theo chiều hướng tăng lên của lượng đầu vào khả biến. Chính xu hướng giảm dần của sản phẩm biên quyết định xu hướng giảm dần của doanh thu sản phẩm biên. Nếu thị trường đầu ra là thị trường cạnh tranh không hoàn hảo, đường doanh thu sản phẩm biên càng trở nên dốc hơn do doanh thu biên của sản phẩm đầu ra còn nhỏ hơn mức giá và mức giá cũng có xu hướng giảm dần khi lượng đầu ra bán ra tăng.

Từ công thức MRP = MP.MR có thể thấy rằng, doanh thu sản phẩm biên của một yếu tố sản xuất phụ thuộc vào sản phẩm biên của nó cũng như doanh thu biên của sản phẩm đầu ra. Vì thế, sự dịch chuyển của đường doanh thu sản phẩm biên có nguồn gốc từ: thứ nhất, các nguyên nhân làm cho đường sản phẩm biên dịch chuyển. Khi quỹ các yếu tố sản xuất khác tăng lên, hay trình độ công nghệ được nâng lên, đường doanh thu sản phẩm biên của một yếu tố sản xuất sẽ dịch chuyển lên trên và ngược lại; thứ hai, các thay đổi trên thị trường đầu ra ảnh hưởng đến đường doanh thu biên. Khi cầu về sản phẩm đầu ra tăng lên, doanh thu biên có xu hướng tăng lên và điều này cũng đẩy đường doanh thu sản phẩm biên của một yếu tố đầu vào dịch chuyển lên trên. Ngược lại, nếu cầu về hàng hóa đầu ra giảm sút, đường doanh thu sản phẩm biên của một loại đầu vào tương ứng sẽ dịch chuyển xuống dưới. 

Nguồn: PGS.TS. Phí Mạnh Hồng (Quantri.vn biên tập và hệ thống hóa)

Đăng nhập

Hỏi Chuyên gia Quantri.vn

Trong trường hợp đã là thành viên: Đặt câu hỏi miễn phí với chuyên gia Quantri.vn. Câu hỏi của thành viên sẽ được trả lời trong vòng 7 ngày. Trong trường hợp khẩn cấp, vui lòng liên hệ (08).22.49.49.49 Đặt câu hỏi
Tìm kiếm câu trả lời trước khi đặt câu hỏi

Danh sách chuyên gia

Danh mục tư vấn